|
Michael Do Quê Hương |
||||
|
|
||||
|
|
Duy Khánh (1938-2003)
một giọng ca vàng truyền cảm
đầy t́nh tự dân tộc, không c̣n nữa
Đỗ Văn Phúc
Để thắp nén hương tưởng nhớ người nghệ sĩ tài hoa nhất của nền
tân nhạc Việt Nam những thập niên 50 đến 70.
Trên mảnh đất Quảng Trị nhỏ bé nghèo nàn hai mùa nắng cháy mưa dầm đó, đă sản sinh biết bao nhân tài nổi tiếng trên các lănh vực tôn giáo, học thuật, văn hoá, văn nghệ. Các lănh tụ hàng đầu các tôn giáo lớn, các lănh tụ đảng phái chính trị cầm vận mệnh cả nước cũng từ chiếc nôi Quảng Trị mà thành danh. Đặc biệt trong hậu bán thế kỷ 20, Quảng Trị đă đóng góp cho nền văn nghệ tân nhạc Việt Nam nhiều nhân tài lỗi lạc mà sự nghiệp của họ đă vững vàng trong cả hơn nửa thế kỷ qua. Đó là các nhạc sư Nguyễn Hữu Ba, các nhạc sĩ Hoàng thi Thơ, Nguyễn Hữu Thiết, Đỗ Kim Bảng, Hoàng Nguyên, Trần Hoàn, và ca sĩ kiêm nhạc sĩ Duy Khánh.
Thân Thế:
Duy Khánh tên thật là Nguyễn văn Diệp, sinh năm 1938 tại Quảng Trị. Anh khởi nghiệp là một ca sĩ từ năm 1954 rồi mới chuyển qua viết nhạc từ những năm đầu thập niên 60. Anh là một người con Quảng Trị chân chính. Khi đă thành danh, nổi tiếng toàn quốc với hàng triệu thính giả ái mộ, chàng ca nhạc sĩ đẹp trai cao lớn này đă không những không chối bỏ mà c̣n rất hănh diện về gốc tích quê hương nghèo khổ của ḿnh: “Tôi sinh ra giữa ḷng miền Trung, miền thùy dương, ruộng hoang nước mặn đồng chua; thôn xóm tôi sống đ̣i dân cày” (T́nh Ca Quê Hương). Anh đă nói chuyện, tiếp xúc báo giới, truyền thanh truyền h́nh với một giọng nói hoàn toàn Quảng Trị dù đă sống xa quê hàng 50 năm dài trên các thành phố, thủ đô miền Nam, hay trên mảnh đất tạm dung Hoa Kỳ. Đúng như lời nhạc sĩ Phạm Duy đă phát biểu trong ngày đưa tiễn anh về bên kia thế giới: “Trong giọng ca Duy Khánh, nghe âm hưởng tiếng trống cổ thành, tiếng thông reo trên đồi Vọng Cảnh”
Ca nhạc sĩ Duy Khánh, mà suốt một cuộc đời và sự nghiệp gắn liền với nền tân nhạc miền Nam, đă trở thành biểu tượng cho ḷng chung thủy tha thiết yêu mến quê hương; là niềm hănh diện cho những con dân núi Mai sông Hăn dù ở thế hệ nào, dù ở bất cứ địa bàn nào trên năm châu bốn biển. Là con áp út trong một gia đ́nh vọng tộc, gốc làng An Cư, Triệu Phong (ḍng dơi Quân Công Nguyễn Văn Tường, Phụ chánh Đại thần có uy quyền tối thượng trong nhiều đời vua triều Nguyễn). Duy khánh đă lớn lên trong một nền giáo dục cổ truyền nặng ảnh hưởng Nho và Phật giáo. Thân sinh anh là cụ Nguyễn Văn Triển, từng dạy học trước khi làm Trưởng pḥng Hành chánh tỉnh QT. Cụ Triển (thường được biết dưới tên ông Trợ Triển) lại là Hội trưởng hội Phật giáo tại tỉnh nhà, từng là dân biểu thời đệ nhị công hoà, có nhiều uy tín lớn trong tỉnh. Thân mẫu Duy Khánh là con gái của cụ Thị Lang bộ Công Đỗ Văn Diêu, chánh quán làng Đâu Kênh, Triệu Phong, là một phụ nữ mẫu mực, nghiêm khắc. Gia đ́nh Duy Khánh có 6 anh chị em, ba trai, ba gái, mà hiện nay chỉ c̣n một anh cả và một chị đầu c̣n sống tại Pháp và Canada.
Khởi nghiệp:
Sau khi đỗ tiểu học năm 1949, Duy Khánh, cũng như các con nhà giàu quyền thế trong tỉnh, đă được cha mẹ cho vào Huế để học chương tŕnh Trung học. V́ lúc bấy giờ, tại Quảng trị chưa có trường Trung học. Chính tại cố đô trầm mặc này, Duy Khánh đă t́m cho ḿnh con đường tiến thân đúng với khả năng thiên phú của ḿnh. Tưởng cũng cần nhắc lại một chi tiết nhỏ: trong một dịp nghỉ hè năm 1952, Duy Khánh đă về Quảng Trị tổ chức nhạc hội tại chùa Tỉnh Hội. Anh diễn và hát bài Nhớ Người Thương Binh của Phạm Duy, trong đó có câu: “Chàng về nay đă cụt cụt tay.” Duy Khánh đă sửa lại: “Chàng về nay đă cụt chân,” và nhảy c̣ c̣ trên sân khấu. Duy Khánh, khi đó lấy biệt hiệu là Tăng Hồng, đă lần vào Saigon tham gia các chương tŕnh phụ diễn tân nhạc trong các rạp chiếu bóngAnh hát song ca với nữ ca sĩ Tuyết Mai những bài ca rất đậm t́nh quê hương. Trong một chương tŕnh phụ diễn tại rạp Thanh B́nh, trên đường Phạm Ngũ Lăo, cạnh chợ Hoà B́nh, anh đă tiếp xúc lần đầu với nhạc sĩ Phạm Duy. Năm 1955, anh đă đoạt giải nhất tuyển lựa ca sĩ của đài Pháp Á tại Huế qua bài hát Trăng Thanh B́nh.
Sự phản đối của gia đ́nh không làm anh chùn bước. Anh chuyển hẳn vào Sài G̣n; bắt đầu hát trên các sân khấu đại nhạc hội, đài phát thanh, và bắt đầu thu đĩa nhựa. hay hợp tác với đại ban của Hoàng Thi Thơ đi lưu diễn khắp nước. Lúc này, anh là nam ca sĩ nổi tiếng nhất. Anh Ngọc, Duy Trác cũng là những nam ca sĩ nổi tiếng nhưng chỉ hát giới hạn cho các hăng thu băng, đài phát thanh với những bản nhạc tiền chiến rất chọn lọc, trong khi Duy Khánh th́ lựa chọn nhạc có khuynh hướng dân ca, rất thành công v́ dễ dàng hợp với thị hiếu của đa số hơn. Anh lần lần nổi tiếng qua các bản: Tiá Em Má Em, Vợ Chồng Quê, Ngày Trở Về, Nhớ Người Thương Binh, T́nh Nghèo, Quê Nghèo, Về Miền Trung. .. Sau một lần đổi biệt danh thành Hoàng Thanh, cuối cùng anh chọn tên Duy Khánh. Chữ Duy Khánh lấy từ tên một người bạn rất thân Phạm Hữu Khánh (con trai cụ Phạm Tri, từng làm Phó Tỉnh trưởng Quảng Trị) đă tử nạn tại Pháp. Anh giữ tên này đến cuối đời.
Thành Danh:
Nh́n thấy tương lai rực rỡ của chàng ca sĩ mầm non này, nhạc sĩ Phạm Duy mời anh tham gia vào chương tŕnh Hoa Xuân trên đài phát thanh Sài G̣n cùng với Nhật Trường, Mai Trường, Trần Ngọc, Y Vân. Duy Khánh là giọng Tenor chính của ban nhạc nhờ tiếng hát trong sáng, mạnh và giàu sức ngân. Anh có thể ngân dài đến 21 nhịp và chuyển từ thấp lên cao vuợt hai bát độ một cách nhe nhàng như cánh diều lướt êm ái vào không gian. Có lần, anh tŕnh bày bản Vọng Ngày Xanh của nhạc sĩ Khánh Băng, anh đă ngân đoạn kết lâu đến nỗi khán giả vổ tay tán thưởng đến lần thứ tư mà tiếng ngân của anh vẫn c̣n nhẹ nhàng dần dần đi vào tan biến. Quả thực Phạm Duy - và cả các nhạc sĩ sau này như Trầm Tử Thiêng, Nhật Ngân, Phạm Thế Mỹ - đă thổ lộ: “Chính nhờ giọng ca truyền cảm của Duy Khánh mà các nhạc phẩm của chúng tôi được mọi người biết tới và nhiệt liệt tán thưởng.” Hai bản trường ca Con Đường Cái Quan và Mẹ Việt Nam chỉ có thể trở thành bất hủ qua hai tiếng hát tuyệt vời nhất Việt Nam. Đó là Thái Thanh và Duy Khánh. Phạm Duy đă lần nữa công khai bày tỏ sự biết ơn thầm kín của ông với hai tài danh đó trong ngày tang lễ của Duy Khánh tại quận Cam tháng 2-2003 vừa qua. Ông đă cho rằng chính Duy Khánh và Thái Thanh đă tái tạo hai bản trường ca của ông. Những năm đầu thập niên 60, Duy Khánh thường hát các nhạc phẩm của Y Vân, Lê Thương, Hoàng Thi Thơ, Lam Phương, Trúc Phương. Ba bản Ḥn Vọng Phu cuả Lê Thương đă đưa anh lên tột đỉnh của sự ái mộ trong ḷng hàng triệu khán thính giả miền Nam. Giọng anh khi th́ rộn ràng như tiếng trống trận đưa đoàn quân nườm nượp lên đường theo tiếng gọi của quê hương; khi th́ nhẹ nhàng thấm đượm sự cảm xúc của người thiếu phụ bồng con đứng giữa trời mưa gió kiên nhẫn chờ đợi chồng đến nỗi hoá thành tượng đá; khi th́ nghẹn ngào tức tưởi h́nh ảnh người chinh phu trở về tưởng t́m lại vợ con thân yêu, nhưng chỉ là tan vỡ trong tâm hồn khi nh́n thấy người vợ hoá đá của ḿnh. Duy Khánh không chỉ hát mà c̣n diễn đạt hết t́nh cảm của ḿnh theo từng nội dung bản nhạc làm cho người nghe phải hoà điệu theo từng cảm xúc rất sống động của lời ca và âm thanh tuyệt vời của anh. Cái tài năng đó, thượng đế chỉ ưu ái ban cho rất ít nhân tài.
Tác phẩm:
Từ cuối năm 1959, Duy Khánh bắt đầu viết nhạc. Những bản nhạc đầu tay của anh viết về quê hương miền Trung: Thương Về Miền Trung, Ai Ra Xứ Huế, Bao Giờ Em Quên; tiếp theo là các bản: Giă Từ Đà Lạt, T́nh Ca Quê Hương, Sao Không Thấy Anh Về, Sầu Cố Đô, Huế Đẹp Huế Thơ, Vùng Quê Tương Lai, Đi Từ Ruộng Đồng Bao La. Nhạc của anh mang âm điệu rất Huế, đôi lúc thiết tha, năo nùng; đôi lúc uyển chuyển tươi sáng. Lời ca tuy không trau chuốt bóng bẩy như lời ca của các nhạc sĩ tiền chiến, nhưng chân thành, tha thiết đi thẳng vào ḷng người với những cảm xúc bồi hồi rung động nhẹ nhàng. Hai bản nhạc sáng tác đầu tay của anh là bản Thương Về Miền Trung và Ai Ra Xứ Huế nhắc nhở nhiều về h́nh ảnh con đ̣ bồng bềnh trên sông Hương trong những đêm trăng hay những tiếng thông reo khi chiều buông trên núi Ngự B́nh. Lời ca nồng nàn lồng trong âm điệu buồn năo ruột rất Huế làm chạnh ḷng bao khách lữ thứ xa quê. Lời nhạc anh trong sáng, thiết tha, chan chứa một t́nh quên hương nồng nàn, chân thật. Anh không sử dụng sáo ngữ, những chữ thời thượng thật kêu mà chỉ dùng đơn sơ ngôn ngữ của người dân thường. Nhạc của anh không khó hát, nhưng chỉ hát hay được khi hát bằng một tâm hồn rất Trung, rất Quảng Trị, rất Huế. Anh không viết những bản nhạc ca tụng t́nh cảm trai gái thông thường; mà thường lồng vào bối cảnh một quê hương chinh chiến điêu tàn (Biết Trả Lời Sao,Thư Về Em Gái Thành Đô, Mưa Bay Trong Đời, Muà Chia Tay, Đêm Bơ Vơ, Màu Tím Hoa Sim, Ngày Xưa Lên Năm Lên Ba). Tôi đoán rằng sau khi chị Kiều Oanh, em gái của tay trống Linh Giang từ giă anh đi lấy chồng, anh đă sáng tác bản Bao Giờ Em Quên. Tôi có gặp chị Kiều Oanh một lần tại Quảng trị khi hai người sắp chia tay. Chị Oanh rất đẹp, đẹp như cô gái trong tranh. Chị người miền Bắc, ăn nói nhỏ nhẹ, khổ người thanh tú, rất duyên dáng. Hôm đó chị mặc chiếc áo dài màu vàng tươi sáng. Đôi mắt buồn nh́n xa vời vợi, chị nói với anh: “Bây giờ, ai có phận nấy, thôi đừng thương tiếc nữa.” Sau thời điểm này, anh có đeo đuổi ca sĩ Thanh Thúy nhưng không rơ mối t́nh đi về đâu. Chỉ biết chị Thanh Thúy đă hát rất xuất sắc bản nhạc Bao Giờ Em Quên của anh. Chị vẫn giữ mối giao hảo vớI anh, vẫn hát cho băng nhạc Trường Sơn đều đặn.
Duy Khánh: Người lính trên mặt trận văn hoá:
Không như những nhà chính trị viết ra những tuyên ngôn nặng nề chém đinh chặt sắt, nhạc và lời ca của anh có sức mạnh hơn ngàn lời cổ vũ đánh thức ḷng tự hào quê hương, thôi thúc bao thế hệ thanh niên lên đường làm tṛn nghĩa vụ với quê mẹ (Người Anh Giới Tuyến, Mừng Anh Chiến Sĩ Giữ Ấp, Lối Về Đất Mẹ, Vùng Quê Tương Lai). Anh nhắn gửi người lính biên cương bằng những lời chân thành hơn ngàn tờ truyền đơn chiến tranh tâm lư (Người Anh Giới Tuyến, Xin Anh Giữ Trọn T́nh Quê, Khúc Trường Ca Lớp Lớp Phù Sa). Ngoài những bản nhạc anh sáng tác, anh cũng chọn hát các bản nhạc mang t́nh tự quê hương, gửi những an ủi chân t́nh đến các chiến sĩ biên cương; v́ chính anh cũng là một người lính của Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà. Anh đă chiến đău tích cực và có hiệu quả trên mặt trận tâm lư trong suốt chiều dài cuộc chiến chống Cộng Sản Việt Nam. Anh đă không phục vụ các khán giả thường t́nh, ăn chơi phù phiếm nơi đô thành bằng các bản nhạc yêu đương nhảm nhí, than khóc đớn đau v́ t́nh phụ. Anh phục vụ một đại đa số quần chúng đau khổ v́ phân ly, tan vỡ, chết chóc do hậu quả của chính sách xâm lược của Hà Nội. Anh làm nhạc, ca hát để phục vụ quê hương, trong đó có quê nghèo Quảng Trị nơi anh mở mắt chào đời và lớn lên giữa muà ly loạn. V́ thế, khán thính giả yêu mến anh bao gồm tất cả mọi tầng lớp quần chúng. Lời ca của anh luôn luôn được phát trên các băng tần các đài phát thanh, truyền h́nh, từ thủ đô cho đến các tỉnh thành xa xôi hang chục năm trời; Cả cho đến ngày nay trong ḷng chế độ Cộng sản, người Việt Nam vẫn lén du nhập và thưởng các CD của anh làm tại hải ngoại. Phạm Duy đă không quá lời khi nói rằng Duy Khánh là nhạc sĩ của quê hương. Anh đă để lại cho đời trên ba mươi bản nhạc giá trị vừa mang âm hưởng dân ca vừa mang nội dung nhân bản và đầy dân tộc tính. Những năm giữa thập niên 60, anh tự phát hành tuyển tập nhạc 1001 Bài Ca Hay, mỗi tháng ra vài bản. Bià nhạc phần lớn do họa sĩ Kha Thuỳ Châu tŕnh bày với nét vẽ tân kỳ độc đáo hoàn toàn khác hẳn với lối tŕnh bày cổ điển của họa sĩ Phi Hùng. Đích thân Duy Khánh chọn mẫu b́a và màu sắc. Anh sử dụng kỹ thuật in offset trên giấy láng nên các bản nhạc 1001 Bài Ca Hay thường bắt mắt khách hàng hơn các bản nhạc khác. Cũng thời gian này, anh phát hành các cuốn băng nhựa Trường Sơn dùng cho máy thu băng lớn rất thịnh hành. Khi về ở chung cư đường Trần Hưng Đạo, anh mở lớp luyện ca cho để gầy dựng một lớp mầm non ca sĩ mới. Các ca sĩ trong nhóm Trường Sơn của anh, ngoài một ít ca sĩ thượng thặng như Thái Thanh, Hoài Bắc, Thanh Thúy; số c̣n lại thường là ca sĩ bậc nhất nh́ như, Hoàng Oanh, Thanh Tuyền, Phương Dung, Xuân Thu, hoặc các ca sĩ mới lên do anh dạy dỗ và lăng xê như Băng Châu. Qua 1001 Bài Ca Hay và các băng nhạc Trường Sơn của anh mà nhạc sĩ Dũng Chinh, ca sĩ Phương Dung được nổi tiếng qua bản Màu Tím Hoa Sim. Trong thời gian này, Duy Khánh rất thân cận với nhạc sĩ Trúc Phương và tay sáo nổi tiếng Nguyễn Đ́nh Nghĩa. Hầu như tất cả các bản nhạc do Trúc Phương sang tác đều được Duy Khánh giới thiệu trong 1001 Bài Ca Hay và băng nhạc Trường Sơn. Duy Khánh cũng rất tâm đắc các bản Mưa Nửa Đêm, Con Đường Mang Tên Em của Trúc Phương. Khi Duy Khánh tổ chức các buổi đại nhạc hội, anh không bao giờ bỏ quên phần cổ kim hoà điệu, với tiếng đàn tranh và sáo đi theo tiếng đàn guitar, trống. Lời ca Duy Khánh thu băng thường được mở đầu bằng điệu sáo trầm bổng ngân nga của Nguyễn Đ́nh Nghĩa. Nghĩa cũng là một lực sĩ thẫm mỹ có thân h́nh đẹp, cơ bắp nở nang nhờ luyện tập công phu. Nhạc Trúc Phương đôi lúc nghe cũng t́nh lắm, nhưng lời th́ hơi lạ tai. Về sau, Duy Khánh thường hát những bản nhạc t́nh tứ giai điệu Bolero, Tango Habanera của các nhạc sĩ Trúc Phương, Châu Kỳ, Anh Bằng, Lê Dinh, Phạm Thế Mỹ.
Chuyện riêng tư:
Cuộc đời anh là một mẫu mực của ḷng nhân ái, khoan dung, chung thuỷ độ lương với bạn bè, thân quyến. Dĩ nhiên đời nghệ sĩ th́ phóng khoáng về t́nh duyên. Anh
luôn được bao quanh bởi các cô gái đẹp sẵn sàng dâng hiến hết cho người ḿnh ái mộ. Nhưng anh chung thủy với vợ khi c̣n chung sống. Mối t́nh đầu của anh là
với ca sĩ Tuyết Mai, người cùng hát đôi với anh lúc khởi nghiệp. Chị Tuyết Mai sinh cho anh hai người con. Khoảng năm 1964, anh cưới chị Ấu Phùng, một nữ vũ
công xinh đẹp trong ban vũ Lưu B́nh Hồng. Chị Ấu Phùng người Hoa, cao, đẹp và rất chiều chồng. Hai anh chị thuê căn phố hai tầng đường Trần Quang Khải, Tân
Định, và sinh hạ dược hai người con. Anh chị lại dọn về một căn nhà nhỏ trong hẻm đường Nguyễn Trăi. Đây là thời gian anh bị rắc rối với quân cảnh và bị đưa lên
Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung để trở thành binh nh́ Nguyễn Văn Diệp. Anh phục vụ tại Biệt Đoàn Văn Nghệ Trung Ương thuộc cục Tâm Lư Chiến. Ngày
ngày, anh cởi chiếc xe Suzuki cộc cạch đến đường Hồng Thập Tự, gần cầu Thị Nghè, để làm việc. Cuối tuần lại tổ chức nhạc hội, khi th́ tại rạp Quốc Thanh, khi tại
rạp Hưng Đạo. Mỗi lần có dịp về Sài G̣n, tôi thích đến ở với anh chị để hàng ngày đi theo anh đến các rạp hát chờ anh hát xong là kéo nhau đến quán Ba Thừa trên
đường Phạm Ngũ Lăo hay quán thịt dê đường Minh Mạng nhậu nhẹt. Đám bạn theo anh là các nhạc sĩ, nhạc công có đến 5, 7 người. Anh không hút thuốc nhưng uống
nhiều bia, có lần hai anh em uống thi, đếm đủ mỗi người 21 chai. Thường th́ anh ngà ngà, ngồi tựa vào thành ghế để mặc cho mấy anh bạn móc túi anh ra thanh toán
tiền ăn uống và kêu taxi đưa anh về. Tôi rất ưa giọng ca điêu luyện của anh nhưng không thích những bản nhạc anh hát sau này và giọng ca một số ca sĩ trong nhóm
Trường Sơn. Anh biết điều này và có vẻ không vui. Gần anh nhiều nhưng tôi chưa hề thấy anh biểu lộ sự tức giân quá mức với ai. Anh hiền lành và nhỏ nhẹ. Giận lắm
th́ chỉ hứ một tiếng là cùng. Có lần tôi đem cả lô bạn vào xem cọp tại rạp Quốc Thanh, bọn này không chịu ngồi ở ghế khán giả một cách đàng hoàng mà đ̣i vào trên
sân khấu, lui đứng hai bên cánh gà để tán tỉnh các cô ca sĩ. Họ đă làm cản trở các nghệ sĩ ra vào tŕnh diễn. Anh chỉ háy tôi một cái rồi thôi. Thế nhưng cũng đủ làm tôi lo sợ
lắm.
Trong cái nh́n của một thanh niên mới lớn chỉ biết đời qua những hào nhoáng bên ngoài, Duy Khánh là một người rất hạnh phúc. Anh có đủ cả: danh vọng, tiền tài và luôn
được bao quanh bởi các cô thiếu nữ trẻ đẹp. Căn pḥng anh ở tại một chung cư đường Trần Hưng Đạo sau khi ly thân với chị Ấu Phùng, lúc nào cũng có vài ba cô gái
đứng ngồi chờ chực được anh cho chút ái ân. Có cô thậm chí lẽn vào pḥng ngủ của anh, đuổi mấy cũng không ra. Khoảng thời gian này anh kết bạn với ca sĩ Băng Châu.
Anh chẳng có nhiều tiền như người ta tưởng đâu. Đời nghệ sĩ, có đồng nào là hết dồng đó. Phải chi tiêu hậu hỉ, bao biện bạn bè và đám chầu ŕa. Những chầu nhậu nhẹt
cả bạc ngàn. Bia chảy như suối, thức ăn thừa mứa trên bàn. Có những anh chầu rià thường lẻo đẻo theo anh hay ở ĺ trong pḥng anh cả tuần lễ nửa tháng. Một lần vào năm
1971, khi tôi từ đơn vị về thăm anh, anh đi công tác xa. Trong pḥng có anh nhạc công C. đang nằm bẹp trên giường, lộ vẻ mệt mỏi. C. bảo tôi: “Thằng Khánh nó bỏ tao
lại cả tuần nay không c̣n ǵ ăn cả. Mày đưa tao đi kiếm chút ǵ bỏ bụng rồi nói chuyện sau.” Hoá ra anh chàng này đang đói lă người và gần như không lết nổi xuống lầu
để đến quán ăn trước đó vài chục mét.
Sau khi anh ly thân cùng chị Ấu Phùng, anh dọn về một apartment 3 pḥng trên đường Trần Hưng Đạo, nơi anh tiếp tục mở lớp nhạc Trường Sơn và hoạt động mạnh trong việc sản xuất băng nhạc. Duy Khánh ăn mặc rất đúng mốt và lịch lăm. Nhờ thân h́nh cao, đẹp và cân đối, nên thứ ǵ khoác vào người anh cũng làm cho anh đẹp thêm ra. Áo quần anh rất nhiều và thường rất chọn lọc. Anh chỉ mặc những chiếc áo độc đáo mà khó kiếm ra một chiếc thứ hai tại Sài G̣n. Áo anh may ở La Ligne, quần ở Văn Quân, giày đóng ở Trinh; là các cửa hiệu may, đóng giày đẹp nhất nước thời đó. Trong các bản nhạc hay nhất về Đà Lạt, có ba bản do các nhạc sĩ Quảng trị sáng tác: Hoàng Nguyên với Ai Lên Xứ Hoa Đào, Hoàng Thi Thơ với Mối T́nh Màu Hoa Đào, và Duy Khánh với Giă Từ Đà Lạt. Tôi biết nhiều chuyện t́nh duyên của anh, nhưng không biết anh có vấn vương nào với các cô gái má hồng môi đỏ nào không.
Lưu đày trên quê nhà:
Sau biến cố 30 tháng tư 1975, tôi gặp anh một lần tại nhà anh Nguyễn Văn Dục, là người anh kế Duy Khánh. Sau đó, tôi vào trại tù cải tạo ṛng ră 10 năm, c̣n anh ở lại lăn lóc với cuộc sống mới không lối thoát. Xin đừng ai trách anh đă sáng tác bản Sao Đành Bỏ Quê Hương để Việt Cộng dùng làm lợi khí tuyên truyền khi những làn sóng ngươi ḅ nước ra đi t́m tự do. Là một ca sĩ chuyên nghiệp, là một người lính Chiến tranh Chính trị, lại thuộc một gia đ́nh mà Việt Cộng đánh giá đại phản động; tất cả anh chị em, người th́ đă ra đi, người thị bị tù cải tạo lâu dài, mọi phương kế sống của anh bị phong toả hoàn toàn. Anh cô đơn và tuyệt vọng thực sự. Khi các đoàn ca nhạc được phép hoạt động lại, Duy Khánh mượn danh Thông Tin Văn Hóa địa phương lập đoàn Quê Hương, quy tụ nhiều nghệ sĩ tài danh miền Nam trước 1975, như các nhạc sĩ Châu Kỳ, Nhật Ngân, và các ca sĩ Ngọc Minh, Nhă Phương, Bảo Yến v.v... rất thành công. Lúc đó anh làm được rất nhiều tiền, đời sống có phần khá hơn trước nhiều, nhưng tâm trạng vẫn là buồn. Anh uống quá độ và có lẽ do đó gây ra bệnh t́nh hôm nay. Tôi có nghe nói đến bản nhạc Điệu Buồn Chia Xa nhưng không rơ ra đời tại Mỹ vào năm nào nào. Nhưng khi xem anh hát bài Người Lính Già Xa Quê Hương, tôi thấy h́nh ảnh của chính ḿnh trong tương lai. Ngậm nhấm nỗi căm hờn mà nh́n ngày tháng đi qua nhanh trên đất khách quê người; tưởng lại một thời oanh liệt xưa và ước mong một ngày về tươi sáng. Tôi gặp lại anh năm 1988 tại Vũng Tàu. Khi này anh đă thành hôn với chị Thúy Hoa. Anh ra Vũng Tàu tổ chức nhạc hội rất thành công. Người miền Nam vẫn hâm chuộng giọng ca tuyệt vời của anh. Anh cũng thăm ḍ đường vượt biên nhưng thấy vô cùng hiểm nguy. Lúc đó đă có chương tŕnh đoàn tụ và HO, nên tôi khuyên anh nán chờ.
Những ngày cuối đời:
Duy Khánh đă đến Hoa Kỳ vào ngày 10-8-1988 qua sự bảo lănh của người em là Nguyễn Thị Giáng Tuyết. Trên đất tự do, lần cuối cùng tôi đến thăm anh trong một căn nhà nhỏ ở Anaheim, Orange County, năm 1994. Ở đây anh sống hơi chật vật cùng chị Thúy Hoa và ba con, một trai và hai gái. Anh đă trông xuống sắc lắm. Nhiều người cho rằng đó là hậu quả của những năm dài sống trong chế độ Cộng sản. Buồn và vô vọng, anh đă uống nhiều rượu. Các loại rượu quốc doanh toàn là chất độc hoá học mà các công ty nhà nước làm ăn cẩu thả miễn sao thu được nhiều lợi nhuận. Anh có vài lần ngơ ư muốn đi Austin hát, và nhờ tôi tổ chức giùm các chương tŕnh nhạc hội. Tôi phần không có khả năng tổ chức, phần e rằng giọng hát của anh không được giới trẻ ưa chuộng nên chỉ ầm ừ qua chuyện. Nghệ sĩ sân khấu hay điện ảnh khi về chiều, c̣n có thể đóng các vai lăo. C̣n ca sĩ khi đă lớn tuổi, làn hơi không c̣n phong phú, th́ khó kiếm được chỗ đứng cạnh tranh cùng các ca sĩ mới lên tươi tắn và giọng ca trong trẻo. Người nghệ sĩ biết dừng lại vào lúc ḿnh đạt đến tột đỉnh vinh quang của nghệ thuật là hay nhất. V́ luôn luôn để lại trong ḷng người hâm mộ h́nh ảnh huy hoàng nhất, tươi đẹp nhất của ḿnh. Tôi có nghe anh hát trong vài băng nhạc Asia và đĩa CD. Nghe anh mà ḷng cứ tê tái, nước mắt cứ chực tuôn trào v́ giọng ca của anh vẫn c̣n c̣n phong phú và truyền cảm như xưa. Nghe anh mà h́nh dung h́nh ảnh quê nghèo và những người nông dân tả lơi lam lũ trên cánh đồng đă cằn cỗi v́ nắng hạ mưa đông. Nghe anh để tưởng như những âm thanh trầm bổng của chuông chùa Thiên Mụ vang lên trong buổi chiều tịch mịch bên ḍng sông Hương. Nhưng ngoại h́nh anh th́ không c̣n ăn ảnh nữa. Khuôn mặt anh đă nhiều nếp hằn nhọc nhằn năm tháng chồng chất. Anh vẫn phải hát, v́ ngoài t́nh yêu gắn bó của nghệ thuật, đó c̣n là sinh kế của anh. Con tằm đến thác vẫn c̣n vương tơ! Bạn bè đă hết ḷng v́ anh. Một tháng trước ngày anh mất, ngày 10 tháng 1, họ đă tổ chức một nhạc hội khiêu vũ mang chủ đề Tạ T́nh Tiếng Hát và Gịng Nhạc Duy Khánh với sự góp mặt của các nam, nữ ca sĩ như: Thanh Thúy, Thanh Mai, Kim Tuyến, Nguyễn Hưng, Hoàng Oanh, Phương Hồng Quế, Trần Quốc Bảo, Bảo Yến... thu hút khoảng 600 khách mộ điệu tại vũ trường Majestic, Huntington Beach. Đêm nhạc hội thành công vượt ngoài sự mong ước của ban tổ chức. Sau nhiều năm tháng ra vào bệnh viện v́ những căn bệnh trầm kha, Duy Khánh đă từ giă gia đ́nh và bạn bè, khán giả hâm mộ để đi vào miền vĩnh hằng vào lúc 12 giờ trưa ngày 12 tháng 2 năm 2003 tại bệnh viện Fountain Valley, Orange County, California. Anh hưởng thọ 65 tuổi (1938-2003). Tang lễ của anh đă quy tụ hầu như tất cả giới văn nghệ sĩ Việt Nam tại hải ngoại; trong đó Phạm Duy đă nói lên những tâm t́nh dầy yêu thương tŕu mến và khâm phục đối với anh, một người em, một người bạn mà nhờ đó nhạc của Phạm Duy và nhiều nhạc sĩ khác đă đi vào bất hủ. Xin mời quư vị vào thăm website dành tưởng nhớ Duy Khánh, trang chủ http://www.geocities.com/mpvdo2003/index.html
|
|||
