Michael Do

Chuyện Người

Hội Nghị Thượng Ðỉnh Mỹ Hoa:

Nhân Chuyến Hoa Du của

Tổng Thống Bill Clinton

Đỗ Văn Phúc 

Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton vừa thực hiện một chuyến công du qua Trung Hoa kéo dài trong 10 ngày để tham dự một cuộc họp thượng đỉnh giữa hai lãnh tụ hai nước lớn nhất trên thế giới. Ðây là vị tổng thống thứ hai của Hoa Kỳ đến công du Trung Hoa trong lịch sử. Vị tổng thống thứ nhất là Richard Nixon, đến Trung Hoa năm 1972, khi cuộc chiến ở Việt Nam đang trên đà khốc liệt, đã mở đầu cho giai đoạn Hoa Kỳ bỏ rơi Việt Nam vào tay Cộng sản Bắc Việt năm 1975. Ngay cả phía Cộng sản Bắc Việt cũng coi cuộc tiếp đón của Trung Cộng là sự phản bội đối với tình đồng chí chiến đấu của hai đảng Cộng sản Việt- Hoa.

Trước khi đi sâu vào bình luận về chuyến Hoa du này của TT Clinton, tưởng cũng nên nhắc sơ qua mối quan hệ ngoại giao của hai nước Mỹ Hoa kể từ khi đảng Cộng sản Trung Hoa do Mao Trạch Ðông chiếm cứ Hoa Lục, thiết lập nhà nước vô sản chuyên chính kể từ năm 1949.

Bang Giao Hoa Mỹ 1949-1998, Hai Nước Cùng Vĩ Ðại

Về mặt lãnh thổ, Trung hoa là một trong những quốc gia rộng nhất thế giới (3.7 square miles, hơi nhỏ hơn Canada, hơi rộng hơn Hoa Kỳ), biên giới tiếp giáp với cả hàng chục quốc gia từ Á sang Âu. Về mặt dân số, Trung hoa đứng đầu thế giới với ước lượng 1.2 tỷ dân (theo thống kê năm 1994), người ta dự đoán có lẽ đã lên tới 1.4 tỷ dân vào cuối thế kỷ 20 này. Trung Hoa cũng là một cái nôi của nền văn minh cổ đại mà hiện nay vẫn còn thịnh vượng so với các nền văn minh khác đã suy tàn khác như Lưỡng Hà, Ai Cập, Hy La, Ấn Ðộ... 

Nước Trung Hoa lập quốc từ 4, 5 thiên niên kỷ trước đây, khi một bộ lạc do Hoàng Ðế cầm đầu từ phía Tây sông Dương Tử tràn về miền Hoa Nam diệt tan các bộ lạc Việt do Xuy Vưu lãnh đạo. Hoàng Ðế được coi là vị vua đầu tiên của Trung Hoa, sau này di lên địa bàn phương Bắc, kế tục là ba vị Tam Hoàng và 5 vị Ngũ Ðế. Sau đó hàng ngàn năm tiếp với ba triều đại lớn: Hạ, Thương, Chu. Ðời nhà Chu sau đó xẩy ra loạn lạc, hàng trăm nước lớn nhỏ tranh hùng (thời Xuân Thu và Chiến Quốc); kết cục năm 221, Tần Thủy Hoàng thâu gồm lãnh thổ, thiết lập một hoàng triều vững mạnh, mở đầu cho giai đoạn một nước Trung Hoa thống nhất, có định chế chính trị, kinh tế xã hội tiên tiến. Từ đó, các triều đại lớn như Hán, Ðường, Tống, Nguyên, Minh đóng đô ở Bắc Kinh tiếp tục phát triển chế độ quân chủ chuyên chế cho đến Cách mạng Tân Hợi 1911 do Tôn Dật Tiên khởi xướng xây dựng chế độ Cộng Hoà (12-2-1912), và cuộc cách mạng vô sản do Mao Trạch Ðông lãnh đạo, dựa vào cuộc chiến chống xâm lăng Nhật Bản, thiết lập nền độc tài vô sản kiểu Mác xít Lê nin trên toàn lãnh thổ Hoa lục ngày 1-10-1949 cho đến nay.

Dân tộc Trung Hoa, tự cho mình thuộc Hán tộc, coi các dân tộc chung quanh là man di mọi rợ. Họ tự cho mình quyền lãnh đạo các nuớc tôi bang như Triều Tiên, Việt Nam, Mông Cổ, Mãn Châu, Tây Tạng.... Quốc hiệu Trung Hoa nói lên niềm tự cao và tham vọng của Hán tộc. Hàng ngàn năm lịch sử Trung hoa là lịch sử xâm lược và đô hộ các nước tôi bang. Chính sách đô hộ của họ là đồng hoá dân tộc bị trị, khai thác tận tình tài nguyên, nhân vật lực của các nước đó. Oái oăm thay, chính Hán tộc cũng bị hai lần đô hộ do hai chủng tộc Mông Cổ (nhà Nguyên), và Mãn Châu (nhà Thanh), hai lần đô hộ này kéo dài gần 700 năm; nhưng dân Hán quá mạnh, nên hai dân tộc trên không đồng hoá, tiêu diệt nổi, mà ngược lại, còn bị Hán hoá. 

Văn hoá Trung Hoa dựa trên nền tảng Nho Giáo mà Khổng Tử là người san định lại và được coi là vị thầy muôn thửa “Vạn Thế Sư Biểu”. Nho giáo là một hệ thống triết học sâu sắc về mối quan hệ giữa con người trong xã hội. Nho giáo vừa là một hệ thống giáo dục chính trị dạy nghệ thuật tề gia trị quốc, bình thiên hạ. Lại vừa là một hệ lý dịch giải thích tương quan con người và thiên nhiên.  Chính Nho học thiết lập nên một giai cấp lãnh đạo ưu tú làm nền tảng cho chính trị xã hội Trung Hoa hàng ngàn năm.

Sau cuộc cách mạng vô sản, Mao Trạch Ðông và đảng Cộng sản tìm mọi cách để triệt hạ các giá trị cổ truyền trong đó mũi dùi chính là nhằm tiêu diệt ảnh hưởng của Nho giáo trong đời sống nhân dân Trung Hoa. Ðại Cách Mạng văn hoá vô sản đưa đến cái chết của hàng triệu dân do bọn tiểu quỷ Hồng Vệ Binh cuồng tín dưới bàn tay đẩm máu của Mao chỉ làm cho Nho giáo tạm lắng đi mà không hề bị tiêu diệt.

Ðại đa số nhân dân Trung Hoa sống theo nghề nông. Ngoài các thành phố lớn đã công nghiệp hoá như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thiên Tân, Hồng Kông... các vùng khác đều đang có mức sống thấp kém, lạc hậu, chậm phát triển. Ðó là hậu quả tất yếu của một chế độ công hữu, bóp chẹt mọi quyền tư hữu, sáng kiến cá nhân. Ðó cũng là hậu quả tất yếu của một chính sách chạy đua vũ trang vơí tham vọng bành trướng cố hữu của Cộng sản và nhằm củng cố chính quyền độc tài Công an trị.

Quân đội Trung hoa tuy đông nhất thế giới (2.8 triệu binh sĩ), nhiều trang bị, phi cơ (4000 chiến đấu cơ), tàu chiến (61 tàu ngầm, 54 chiến hạm lớn), chiến xa (8500 chiếc)... nhưng lại không phải là quân đội mạnh. Quân đội đó có tính hiếu chiến, cuồng tín, nhưng lại không được huấn luyện đúng mức theo trào lưu chiến tranh hiện đại, lại trang bị lỗi thời, đa số tàu chiến, phi cơ, xe tăng đều quá cũ và lạc hậu. của thập niên 1970s. Tàu chiến thì không đủ khả năng tuần duyên. Các nhà nghiên cứu quân sự thế giới mỉa mai rằng: “Ðó là một đội quân lớn, nhưng là đội quân cổ lổ xỉ. đúng ra là một viện bảo tàng quân sự vĩ đại nhất thế giới.”

Về phía Hoa Kỳ, tưởng chúng tôi chẳng làm mất thì giờ của quý vị để nói nhiều trên trang giấy này. Hoa kỳ, sau đệ nhất thế chiến đã trở thành cường quốc số một lãnh đạo phe Thế giới Tự do. Chính Hoa Kỳ tự phong cho mình vai trò “Cảnh sát Quốc tế” trong việc duy trì sự ổn định các vùng. Trước đây, Hoa Kỳ tạm bó mình trong phạm vi Mỹ Châu qua học thuyết “Châu Mỹ của Người Mỹ” nhằm ngăn chặn sự xâm nhập ảnh hưởng của các cường quốc Âu châu vào Tây bán cầu. Sau khi thắng lợi sau Thế chiến thứ Nhất và thứ Hai. Hoa Kỳ ý thức khả năng và vai trò của mình trong cuộc chiến tranh đối đầu với khối Cộng sản Sô Viết. Hoa Kỳ đưa kế hoạch Marshall nhằm củng cố khối Tây Âu, lập Liên Minh Phòng Thủ Bắc Ðại tây Dương (NATO) phong tỏa Liên bang Sô viết và chư hầu Ðông Âu. Tại Á Châu, Hoa kỳ đưa ra kế hoạch Domino liên kết các nước từ Nhật Bản xuống đến Ðông Nam Á, Nam á, gom luôn các nước New Zealand, Australia trong một thế liên hoàn vòng đai nhằm ngăn chặn sự bành trướng của Cộng sản, mà thực lực là Trung Cộng).

Hoa Kỳ và Trung Hoa trở thành hai kẻ thù bất cộng đái thiên kể từ đó.

Ngay từ năm 1949, khi Mao Trạch Ðông chiếm cứ Hoa lục, Hoa kỳ đã coi Trung Cộng là con quỷ đỏ, và ngược lại, Trung cộng gọi Hoa Kỳ là con cọp giấy, ngụ ý khinh khi. Tưỏng cũng nên kể qua cuộc chiến Cao Ly năm 1953 khi Hoa Kỳ đổ đại quân vào bán đảo Triều Tiên, chiến đấu với quân chí nguyện Trung Hoa nhằm cứu vãn nước Cộng Hoà Cao Ly đã là đầu mối cho niềm hận thù sâu sắc kéo dài gần nửa thế kỷ qua. Chính Tổng thống Lyndon Johnson khi nêu ra chính nghĩa trong cuộc chiến Việt Nam đã coi đây là hành vi nhằm ngăn chặn hiểm họa Trung Cộng xâm lăng Á châu.

Bang giao Hoa Mỹ phải chờ đến khi chiến tranh Việt Nam kết thúc mới có cơ hội cải thiện. Dù rằng năm 1972, Tổng thống Richard Nixon chính thức viếng thăm Hoa Lục tỏ dấu hiệu hoà hoản rằng Hoa Kỳ và Trung Hoa vẫn có cơ hội cùng sống chung hoà bình. Ðứng trên Vạn Lý Trưòng Thành, Nixon đã vuốt mặt Trung Cộng bằng câu khen rằng nước Trung Hoa, nhân dân Trung hoa quả là vĩ đại.

Thế nhưng từ 1972, và sau này sau 1975, tình hình vẫn chẳng khá hơn tí nào. Năm 1984, Tổng thống Ronald Reagan (một người chống cộng kịch liệt qua câu nói: “chế độ Cộng sản là một trang buồn thảm và ký quái trong lịch sử nhân loại, cần phải bị tiêu diệt)” cũng đã muốn làm cho mức căng thẳng được hoà dịu bằng cách nói rằng: “Tôi vẫn tin rằng sự hợp tác Hoa- Mỹ sẽ lớn mạnh và được củng cố trong những năm tới đây.”

Thế nhưng, năm 1989, vụ Thiên An Môn đã nổ ra. Trung Cộng thẳng tay đàn áp dã man phong trào đòi dân chủ của sinh viên Trung Hoa, thảm sát hàng trăm người, giam cầm hàng ngàn người khác đã dấy lên làn sóng công phẫn trong công luận quốc tế và Hoa Kỳ. Bang giao Hoa Mỹ lại bước vào một lối đường khập khểnh mới.

Yếu Tố Mới Trong Bang Giao Hoa-Mỹ

Sau khi Liên Bang Sô Viết và khối Ðông Âu sụp đổ, Hoa Kỳ trở thành một siêu cường không có đối thủ trênthế giới. Trung Cộng cũng bớt đi một đối thủ lợi hại trong cuộc chạy đua dành quyền lãnh đạo khối Cộng sản. Tuy là hai nuớc đồng chí, Nga sô và Trung cộng cũng có mối bất hoà triền miên có lúc căng thẳng đến độ hai bên dàn quân ra biên giới sẵn sàng tranh chiến. Trung Cộng thì không thể là đối thủ của Hoa Kỳ. Nhưng với khối lượng một hơn một tỷ dân nghèo đói, hiếu chiến sẵn sàng đem làn sóng người ra đối chọi, có lẽ bất cứ nước nào trên thế giới cũng phải gờm.

Cũng cái khối lượng người vĩ đại đó, dưới con mắt những nhà đầu tư tư bản, lại là một vấn đề khác. Ðó là vấn đề thị trường và nhân công. Dân Hoa Kỳ là dân thực dụng. Họ nhìn mọi vấn đề dưới những con số tính toán, lợi hại. Vì thế Hoa Kỳ tuy vẫn cổ vũ phong trào dân chủ tự do, lên án các chế độ độc tài Cộng sản, nhưng Hoa Kỳ không dại gì để lọt thị trường béo bở vào các bàn tay lông lá khác.

Ngày nay, Trung Hoa là một trong 5 nước bạn hàng lớn nhất của Hoa Kỳ. Hàng hoá xuất cảng sang Trung Hoa tạo công ăn việc làm cho 170000 người tại Mỹ, nếu bang giao trở ngại làm cho quan hệ mua bán bị ngưng trệ, thì người tiêu thụ tại Mỹ mỗi năm sẽ mất đi 500 triệu dollars do mua những nguồn hàng tiêu thụ khác với giá cao hơn. Hiện nay, tại các tiệm bán hàng bách hoá, người ta có thể thấy khoảng hơn 65% đồ chơi trẻ em, hàng gia dụng là do nhập cảng từ Trung Hoa.

Ngược lại, những máy móc lỗi thời tại Hoa Kỳ, nơi mà nền kỹ thuật đang tiến trên đôi hia bảy dặm, đang cần nơi sử dụng với giá công nhân và nguyên liệu rẻ mạt, để sản xuất hàng cao cấp tiêu thụ tại các nước khách hàng xa. Nơi đâu thuận lợi cho bằng Trung Hoa và những nước đang cần phát triển kinh tế.

Tuy nhiên Hoa Kỳ luôn luôn đưa vấn đề nhân quyền lên trên hết trong các điều kiện để mặc cả với Trung Hoa. Trong chừng mực nào đó, thì cũng đã có những hiệu quả đáng khích lệ. Năm vừa qua, Trung Hoa đã phóng thích nhiều nhân vật lãnh đạo phong trào chống đối và cho phép qua Hoa Kỳ chữa bệnh. Trung Hoa cũng đã dịu giọng hơn trong các vấn đề cải cách kinh tế và chính trị. Giữa Trung Hoa và Hoa Kỳ còn nhiều ngăn trở trong ý thức hệ chính trị, hai quan điểm dân chủ đối lập, được giải thích bằng hai ngôn ngữ bất đồng (một bên là ngôn ngữ của hơn 200 năm hành sử tự do, dân chủ, một bên là ngôn ngữ cứng ngắt của mác xít). Khoảng cách này không thể mong đợi rút ngắn trong một thế hệ được. Chúng ta nhớ lại lúc Tổng thống Kennedy công du Liên sô trở về, một phóng viên đã hỏi là hai vị thủ lĩnh (Kennedy và Krutchew) đã bàn bạc kết quả ra sao? Kennedy trả lời: “Bởi vì chúng tôi không nói cùng ngôn ngữ, nên chẳng đạt được kết quả gì hết.”

Trong Va Li Ngoại Giao của Bill Clinton Mang Theo Những Gì?

Kể từ khi được bầu làm Tổng thống Hoa Kỳ, Bill Clinton luôn mong muốn đưa Trung Hoa vào cuộc đối thoại về những vấn đề nhân quyền, nguyên tử, hoà bình trên bán đảo Cao Ly, việc Trung hoa tuồn hoả tiễn và vũ khí vào Trung Ðông, nơi có nguồn cung cấp dầu lửa cho thế giới. Ông chọn sẽ làm việc với Trung Hoa một cách tích cực hơn là cố thủ vì những trở ngại trong quá khứ.

Trước một số dư luận Hoa Kỳ chống lại việc công du Hoa Lục, ông Clinton đã biện giải như sau: “Việc tiếp tục một chính sách mang tính chất xây dựng với một quốc gia đông dân nhất thế giới là một việc tốt nhất phục vụ cho quyền lợi và giá trị của chúng ta.”

Cá quan chức ngoại giao thì cố giới hạn những ước vọng thành đạt của mình trong cuộc họp thương đỉnh, nhưng Bill Cliton thì lại muốn ôm đồm quá nhiều. Ông ta mang theo trong chuyến Hoa du kỳ này những vấn đề bàn bạc sau, với hy vọng rằng vai trò của Trung Hoa trong đó sẽ xây dựng vững chắc một thế kỷ mới:

1.   Ðạt cho được một thoả hiệp thương mại cân bằng và cởi mở hơn.

2.   Vụ thử bom nguyên tử tại Ấn Ðộ và Pakistan.

3.   Hoà bình trên bán đảo Cao Ly

4.   Chấm dứt việc Trung Hoa hướng các hoả tiển nguyên tử về phía Hoa Kỳ.

5.   Giải quyết khủng hoảng tài chánh Á châu.

6.   Trung Hoa không dùng võ lực vào vấn đề Ðài Loan

7.   Vấn đề môi sinh ô nhiễm tại Trung Hoa

8.   Phối hợp quốc tế chống khủng bố, tổ chức tội phạm, buôn lậu ma tuý.

9.   Việc Trung Hoa ăn cắp tài sản trí tuệ Hoa Kỳ (Piracy of US intellectual property)

10.  Yêu cầu Trung Hoa cải thiện các vấn đề nhân quyền, thả tù nhân chính trị, tự do tín ngưỡng, nối lại đối thoại với Dalai Lama.

Chúng ta cũng biết còn một vấn đề tế nhị khác nữa mà trong thời gian vừa qua gây sóng gió trong chính trường Hoa Kỳ, đó là việc Trung Hoa cung cấp tiền cho đảng Dân chủ trong các cuộc tranh cử.

Việc thoả ước thương mại trước đây được coi là mấu chốt, thì nay, sau khi Pakistan và Ấn Ðộ thử hàng loạt bom nguyên tử, cộng với việc khủng hoảng tài chánh vĩ đại tại Á Châu, người ta hy vọng rằng cuộc họp xoay trọng tâm vào các vấn đề an ninh và ổn định tại địa phương. 

Việc giải quyết các giàn hỏa tiễn nguyên tử của Trung Hoa nhắm vào lảnh thổ Hoa kỳ chỉ mang tính chất tượng trưng. Vì khi cần thiết, Trung Hoa chẳng mất bao nhiêu thời giờ để lại xoay nòng chúng vào đất Hoa Kỳ. Trung Hoa có 18 hoả tiễn tầm xa mang đầu đạn hạt nhân trong đó 13 nhắm vào các thành phố Hoa Kỳ. Trong lúc đó, Hoa Kỳ có 6000. Phía Hoa Kỳ không tiết lộ về phiá mình có hướng các đầu đạn hạt nhân vào đất Trung Hoa không.

Vấn đề khủng hoảng tài chánh tại các nước Á Châu đang là mối quan tâm hàng đầu của Hoa Kỳ. Trong thời gian qua, do khó khăn tiền tệ, các nước Á Châu không đủ mãi lực để mua hàng hoá Hoa Kỳ. Nam Hàn trong một thời gian rất ngắn đã gần như đi đến phá sản; Indonesia dẫn đến tình trạng rối loạn mà sinh viên đã xuống đường lật đổ tổng thống Suherto. Tại Mỹ, hậu quả là các đại công ty kỹ nghệ tân tiến Hoa Kỳ chịu ảnh hưởng vô cùng lớn lao mà biện pháp cấp thời là giảm số lượng công nhân theo các nhà quản lý kinh tế không phải là phương thuốc đúng để trị bệnh này. Vì thế Hoa Kỳ và các nước Tây phương phải tìm cách để tung thêm tiền từ quỹ Tiền tệ Quốc tế để cho các nước Á Châu vay.  Ðối với Trung Hoa, do nền kỹ nghệ kinh tế chưa ở vào trình độ các nước con rồng Á Châu, nhưng một sự phá giá đồng bạc Trung Hoa cũng có phần ảnh hưởng làm tình trạng kinh tế Á châu tồi tệ thêm lên. Khi đồng Yen của Nhật bị sụt giá đều đặn trong nhiều tuần, Trung Hoa cũng bị áp lực phải tụt giá đồng Nhân dân tệ của họ.

Nhưng có lẽ nóng sốt nhất là việc tìm cho ra một sách lược nhằm ngăn chặn sự chạy đua vũ khí hạt nhân tại vùng Á châu. Ðây không chỉ là vấn đề cục bộ của vùng Nam Á, mà nó sẽ lan ảnh hưởng đến toàn thế giới, có nguy cơ đưa đến hiểm họa thế chiến thứ 3, sau đó thì các bạn cũng dễ dàng đoán được tương lai nhân loại.

Tổng thống Bill Clinton đã lên tiếng ca ngợi Trung Hoa trong việc ký kết thoả ước hủy bỏ việc thử nghiệm bom nguyên tử, và Trung Hoa cũng đã lên án cả hai quốc gia India và Pakistan, đồng thời đã đứng ra tổ chức một Hội nghị Thương đỉnh về việc trên trong tháng qua.

Với vấn đề Cao Ly, Hoa Kỳ phải thừa nhận vai trò đáng kể của Trung Hoa trong việc duy trì sự ổn định và nền hoà bình qua việc đứng ra triệu tập hiệp thương giữa hai nước Hàn quốc đồng thời thuyết phục Bắc Hàn ngưng các chương trình thí nghiệm hạt nhân. Bắc Hàn ngày nay chỉ còn một đồng minh và là chỗ tựa cuối cùng là Trung Cộng, lại trải qua nạn đói và suy sụp trầm trọng về nông nghiệp, công nghiệp, lấy gì mà dám cãi lời đàn anh vĩ đại Trung Hoa.

Vấn đề thương mãi giữa hai nước Mỹ Hoa từ lâu cũng là vấn đề bất bình đẳng. Trong khi Hoa Kỳ mở rộng cửa cho hàng hoá Trung hoa tràn ngập thị trường; thì ngược lại Trung Hoa vẫn đóng cửa đối với nhiều mặt hàng Mỹ. Lần này Clinton phải ép Trung Hoa mở rộng thêm cành cửa cho nhập cảng hàng hoá Hoa Kỳ. Người ta tiên đoán e cũng chẳng mấy lạc quan. Chính Clinton đã khuyến nghị Quốc hội Hoa Kỳ tái xét gia hạn quy chế tối huệ quốc cho Trung Hoa để cuộc giao thương giữa hai nướcđược bình thường trở lại. Theo ông thì chính nhờ vào giao thương sẽ làm thay đổi bộ mặt Trung Hoa, giúp cho Trung Hoa sớm hội nhập vào nền kinh tế thế giới.

Trung Hoa trong nhiều năm, cũng như tại các nước Cộng sản Việt Nam, coi việc ăn cắp tác quyền là thông thường. Họ tha hồ in dịch sách báo, software, sang các băng CD, video cassette đem ra bày bán một cách ngang nhiên, coi thường quyền tác giả của các sản phẩm trí tuệ. Hoa Kỳ đã từng có biện pháp trừng phạt kinh tế Trung Hoa và lần này thì dứt khoát yêu cầu chính quyền Trung Hoa phải trực tiếp đứng ra ngăn chận việc ăn cắp tài sản trí tuệ của Hoa Kỳ theo thỏa ước đã ký vào tháng 2, năm 1995.

Vấn đề môi sinh ô nhiễm là hậu quả đương nhiên của một nước đang ở mức phát triển công nghiệp nhanh chóng như Trung Hoa. Theo các nhà nghiên cứu môi sinh, có đến 80% sông ngòi Trung hoa bị ô nhiễm nặng, gây ra tình trạng cá chết nhiều, và nhất là đại đa số nhân dân Trung Hoa đang sinh hoạt nhờ vào nguồn nước các giòng sông. Ô nhiễm không khí cũng rất nặng nề, tạo ra các chứng bệnh về đường hô hấp chết người trong dân chúng Trung Hoa. Trung Hoa hiện có 5 thành phố đứng vào hàng 10 thành phố ô nhiễm nhất trên toàn thế giới. Hoa Kỳ tỏ ra sẵn sàng giúp đỡ Trung Hoa phát triển một kế hoạch chống ô nhiễm để nâng cao chất lương không khí và giảm bớt tình trạng phóng xạ trong bầu khí quyển.

Vấn đề Ðài Loan: Hạ Viện Hoa Kỳ đã thông qua một nghị quyết thúc dục Clinton phải ép buộc Trung Hoa không được dùng võ lực để giải quyết vấn đề Ðài Loan. Nghị quyết này khẳng định rằng nếu Trung Hoa từ chối đề nghị, sẽ dẫn đến một mối đe doạ cho nền hoà bình và ổn định vùng Á Châu. Hoa Kỳ, tuy từng là đồng minh của Trung Hoa Dân Quốc trong một thời gian dài, ngày nay đã công nhận chỉ có một nước Trung Hoa do nhà cầm quyền Bắc Kinh đại diện. Hoa Kỳ cũng dần giảm bớt việc bán vũ khí cho Ðài Loan. Theo Trung Hoa, Ðài loan  là phần lãnh thổ Trung Hoa do Tưởng Giới Thạch tạm chiếm sau khi bị họ đánh bại năm 1949 trên Hoa lục.

Vấn đề khủng bố và tội phạm quốc tế Tháng trước đây, sau khi Giang Trạch Dân, chủ tịch nhà nước Trung Hoa đến Hoa Kỳ, một ủy ban liên lạc gồm các giới chức cảnh sát của hai nước đã được thành lập. Hai nước sẽ hợp tác chặt chẻ để chống lại các tập đoàn buôn lậu ma túy, tội phạm, làm bạc giả và buôn bán người xuất nhập cảnh. Trung Hoa sẽ cho phép mở văn phòng Cảnh sát chống Ma túy của Hoa kỳ trên lãnh thổ Trung Hoa vào tháng tới.

Với lãnh vực tế nhị nhất là nhân quyền, Clinton dự trù sẽ nêu ra trong bài diễn văn tại đại học đường Bắc Kinh. Những phụ tá của ông hẳn không thể nào quên cung cách mà cựu tổng thống Ronald Reagan đã hành xử khi đương đầu với lãnh tụ Liên sô Gorbachev năm xưa tại Berlin. Reagan đã lên tiếng thách thức Gorbachev: “Thưa ông Gorbachev, yêu cầu ông hảy triệt hạ bức tường Bá Linh này.”

Dĩ nhiên thì không ai dám tin Bill Clin có thể làm được như thế; họ đoán ông Clinton sẽ rất thận trọng trong bài diễn văn của mình. Chính ông ta xem như đã nhường một bước khi chấp nhận cho cuộc tiếp đón chính thức diễn ra tại Thiên An Môn, nơi đã xảy ra vụ thảm sát năm 1989. Bên sau cánh cửa, ông Clinton sẽ lên tiếng yêu cầu Trung Hoa thả hàng ngàn tù chính trị, vãn hồi cuộc đối thoại với đức Dalai Lama, và ban hành quyền tự do tín ngưỡng.

Clinton đã từng nói với  Giang Trạch Dân rằng: “với vần đề nhân quyền và tín ngưỡng, Trung Hoa đang đi trên con đường trái của lịch sử.” Ông đã hứa sẽ tiếp xúc với các tầng lớp dân Trung Hoa và sẽ tìm ra cách ứng phó cho vấn đề nhức nhối này. Hoa Kỳ thì e rằng việc tiếp xúc của Clinton với các nhà hoạt động nhân quyền tại Trung Hoa sẽ mang lại tình trạng nguy hiểm cho họ sau khi Clinton kết thúc chuyến công du trở về Hoa Kỳ.

Ðược biết có ít lắm là 230 ngàn người đang bị tập trung cải tạo trong các trại khổ sai mà không thông qua một phán quyết của toà án nào. Ðây là số tù nhân lương tâm, là những người từng tranh đấu cho dân chủ, nhân quyền, chứ không phải là vi phạm các tội hình sự. Hiện nay, Trung Hoa đã bãi bỏ tội danh “phản cách mạng” và thay thế bằng tội danh “nguy hại cho nền an ninh nhà nước.” Họ nhất quyết duy trì sự ổn cố chính trị của nền độc tài vô sản bằng bất cứ giá nào. Ngoài ra người ta còn lên án nhà cầm quyền Bắc kinh đã dã man đem bán các phần thi thể của các tội nhân, nhất là tử tội; một điều mà xã hội văn minh ghê tỡm đến cùng cực.

Ðiều Gì Làm Êm Tai Giang Trạch Dân?

Trong buổi tiếp xúc đầu tiên hôm thứ Bảy 27-6, hai lãnh tụ đã đồng ý sẽ không nhắm các hoả tiễn vào nhau nữa. Giang nói: “Chúng ta không còn là đối thủ, mà là đồng sự” Clinton thêm vào: “Tình hữu nghị hai nước có thể không bao giờ đi đến toàn hảo, nhưng hy vọng sẽ bền chặt.”Ợ Tại sãnh đường Nhân dân, hai bên đã thảo luận các vấn đề nhức nhối nhất; đó là là vấn đề nhân quyền, vụ Thiên An Môn, Tây Tạng. Gần cuối cuộc nói chuyện, Giang Trạch Dân lên tiếng đón nhận cuộc nói chuyện “very friendly”, ông ta ngừng nói tiếng Trung hoa, phát ngôn bằng tiếng Anh rằng “this is democracy.” Ngụ ý buổi nói chuyện là một biểu hiện của dân chủ. Ông ta biện minh rằng vấn đề bắt giữ các nhà hoạt động dân chủ đúng vào thời điểm Clinton đến Trung Hoa là do nhà chức trách địa phương tìm biện pháp để đề phòng rối loạn an ninh. Theo ông ta, Trung hoa có luật pháp riêng của mình.

Với vấn đề Thiên An Môn, Clinton đã lên án việc đàn áp sinh viên bằng cách sử dụng võ lực làm thiệt mạng hàng trăm người. Ông nhắc lại rằng trong tâm tư người Mỹ, hình ảnh Thiên An Môn vĩ đại tượng trưng cho sự đàn áp phong trào dân chủ. Tuy nhiên ông vẫn nhấn mạnh rằng ông ta đang tìm cách xiết chặt mối quan hệ với một chính quyền Cộng sản. Giang Trạch Dân thì vẫn luận đệu cũ rích, cho rằng vụ Thiên An Môn là một vụ rối loạn chính trị, mà nếu nhà cầm quyền Trung Hoa không đàn áp thì sẽ không có sự ổn định ngày nay!!!

Clinton cương quyết cho rằng, ổn định trong thế kỷ 21 là dựa trên mức độ cao của nền tự do, bất cứ một hệ thống chính trị nào cũng bị lạm dụng, vì thế thật là lầm lẫn nếu hạn chế quyền tự do của người dân quá mức.

Trung Hoa đã không đạt được yêu cầu Hoa Kỳ yểm trợ cho gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới (World Trade Organization, WTO), nhưng họ sắp xếp một cuộc nói chuyện cấp nhỏ hơn ngày 20 tháng 7 sắp tới tại Geneva, Thụy Sĩ.

Hai bên đã thoả thuận giải toả sự nhắm hoả tiễn nguyên tử vào nhau khi Giang cho rằng từ nay hai bên là bạn, không còn là thù địch. Theo Giang, dù hai bên có những dị biệt về hệ thống chính trị xã hội, ý thức hệ, giá trị và văn hoá cổ truyền, có những cách nhìn đối lập về nhiều khía cạnh; nhưng những khác biệt đó không thể là trở ngại cho sự phát triển quan hệ giữa hai nước.

Có lẽ trong các lời nói của Clinton, vấn đề Taiwan là lời thỏ thẻ êm tai nhất đối với Trung Hoa. Clinton tái xác định việc coi nước Trung Hoa là một do chính quyền Bắc Kinh đại diện. Trung hoa thì luôn cho rằng vấn đề Ðài Loan là nhạy cảm nhất và khuyên Hoa Kỳ nên giữ lập trường thưà nhận nước Trung Hoa cộng sản, chống lại sự tuyên bố độc lập của Ðài Loan. Trung Hoa cũng đồng ý việc góp sức duy trì an ninh trên bán đảo Cao Ly. Các vấn đề về môi sinh cũng được bàn cãi nhanh chóng,vì theo Clinton: “một mước Trung Hoa ổn định, cởi mở, thịnh vương là một điều tốt cho Hoa Kỳ.”

Chỉ có vấn đề Tây Tạng là còn bế tắc. Trung Hoa cố khư khư bám giữ lập trường của mình. Giang cho hay chỉkhi nào Dalai Lama thừa nhận Tây Tõng và Ðài Loan là thuộc lãnh thổ Trung Hoa, thì khi đó cửa sẽ mở cho cuộc đối thoại và thương nghị.

Ai Ðược, Ai Thua?

Nhìn phác qua trên mặt bàn cờ, thì rõ ràng Trung Hoa đang được nhiều. Về chính trị, trong khi Giang Trạch Dân đang muốn thay đổi bộ mặt bang giao giữa hai nước mà theo ông ta từ trước đến nay vẫn do Hoa Kỳ chủ dộng và nắm lấy vai trò thượng phong quyết định do hậu quả biến cố Thiên An Môn.

Về phát triển, Hoa Kỳ đang tuồn các kỹ thuật tân tiến cho Trung Hoa mà không có gì bảo đảm rằng Trung Hoa sẽ không sử dụng vào lãnh vực quốc phòng, nhập cảng hàng hoá Trung Hoa, yểm trợ Trung hoa trong việc cải thiện môi sinh.

Việc các thỏa thuận về hoả tiển nguyên tử nhắm vào nhau, như đã nói trên, chỉ mang tính ước lệ. Vì thật ra Hoa Kỳ hùng mạnh về lãnh vực này hơn nhiều. Với khả năng không gian và điện toán tối ưu của mình, Hoa Kỳ dể dàng làm chủ trận địa trước một đối phuơng quá lạc hậu.

Ông Gary Bauer, Chủ tịch Hội đồng Nghiên cứu Gia đình đã phàn nàn rằng chính sách của Hoa kỳ được hoạch định do các đại doanh nghiệp chỉ mong tìm một thị trường lớn, mà các nhà chính khách thì luôn bỏ quên quyền lợi về an ninh quốc gia của Hoa Kỳ, và không đếm xỉa gì đến các giá trị sâu sắc mà nhân dân Hoa Kỳ từng bảo lưu.

Ðó là sự phàn nàn nhắm vào khi tổng thống Bill Clinton không đạt được các thành quả trong lãnh vực nhân quyền, ngăn chặn Trung Hoa đưa vũ khí vào Pakistan, thì thực tế chỉ là một sự cúi đầu (Kowtow) hy sinh quyền lợi Hoa Kỳ.

Lãnh tụ đa số tại thương viện đã tiên đoán rằng Trung Hoa đang nắm vai thượng phong trong việc tổ chức Thượng đỉnh, và e rằng Clinton sẽ bị lèo lái bởi các trò ma nớp của người Trung Hoa.

Vấn đề an ninh bán đảo Cao Ly chỉ là một việc thừa trong lúc này, khi Bắc hàn như một con chó đói, dù có thể làm liều tấn công qua vĩ tuyến 38, thì chắc gì Trung Hoa chịu để yên cho. Dầu chi Nam Hàn trong thời gian gần đây là một thân chủ béo bở của Trung Hoa. Ý thức hệ, tình đồng chí giữa các nuớc vô sản anh em giờ đây không cân nổi với quyền lợi kinh tế.

Con bài Nhân quyền mà nhân dân Hoa Kỳ đã gửi gắm Bill Clinton khi ra đi, thì vẫn còn lơ lững. Vụ Ðài Loan thì đã rõ ràng. Vụ tây Tạng thì Trung Hoa còn cứng ngắt.

Nếu Bill Clinton dùng chuyến đi để nhắm vào các vấn đề nhân quyền; như các giới chức đã tuyên bố: “Mối bang giao giữa hai nước sẽ không đạt được mức tốt đẹp nếu chừng nào nhân dân Trung Hoa còn bị từ chối các quyền con người căn bản.”  Thì rõ ràng Clinton đang thua thêm một điểm rất quan trọng.

Trong ngày 29 tháng 6, khi đến noí  chuyện với sinh viên tại trường Ðại học Bắc Kinh, Tổng thống Clinton đã đề cập đến vấn đề dân chủ. Ông kể lại lịch sử của trường như là để nhắc nhở ảnh hưởng của người Mỹ vào việc đào tạo chuyên viên cao cấp cho xã hội Trung Hoa. Trường Ðại Học Bắc Kinh do hội Truyền Giáo Hoa Kỳ thành lập 80 năm trước đây, khi đó lấy tên là trường Ðại học Yên Shing. Cách đây đúng 79 năm, vào tháng 6 năm 1919, trường tổ chức lễ tốt nghiệp đầu tiên dưới sự chủ tọa của ông Viện trưởng John Layton Stuart.

Tổng thống Clinton đã khéo léo hướng dẫn sinh viên Bắc Kinh vào các vấn đề dân chủ và nhân quyền trong bài nói chuyện và khi trả lời các câu hỏi của cử toạ. Ông đề cập đến dân quyền và nhân quyền ở Hoa Kỳ và cho rằng đó là quyền đương nhiên của co người dù ở bất cứ nơi đâu trên thế giới. Ông nhấn mạnh rằng quyền tự do chân thực phải bao gồm nhiều lãnh vực, chứ không chỉ giới hạn trong quyền tự do kinh tế mà thôi.

Ðó là một điểm son cho chuyến đi của Bill Clinton. Nhất là các buổi nói chuyện của ông đã được trực tiếp truyền hình, truyền thanh trên các cơ sở thông tin của nhà nước Trung Hoa.

Có thể nào nhìn sự thay đổi dần dần tại Cuba sau chuyến viếng thăm của Giáo Hoàng John Paul II mà phỏng đoán sự thay đổi tại trung Hoa không? Hai vị trí địa lý chính trị của hai nước Cuba và Trung Hoa rõ ràng hoàn toàn khác biệt. Hai nền văn hoá, cung cách nghĩ và làm của hai dân tộc cũng khác biệt. Người Trung Hoa vốn thâm trầm từ truyền thống, cân nhắc và tính toán không sơ suất trong đối ngoại, cho nên khó lường được bất trắc. Tuy nhiên xu thế mới của nhân loại đã thay đổi, con đường Cộng sản đã bị chứng minh là tồi tệ. Trung Hoa giờ này còn giữ con ngáo ộp Mac-xít chẳng qua là còn để đe dọa bọn đàn em Việt Nam, Lào, Bắc Cao. Giới cầm quyền Trung Hoa đang ở vào thế hệ thứ hai nên chiều hường bảo thủ vẫn còn mạnh lắm; tuy nhiên chiều hướng cấp tiến cũng đang trên đà tiến lên, và ngọn sóng dân chủ Thiên an Môn chỉ mới tạm dừng chờ cơ hội nổi lên sóng thần để xô ngã bạo quyền, lấy lại quyền tự do dân chủ.

Quan hệ Hoa Mỹ dù trong thể chế dân chủ mới cũng không thoát khỏi tiền đề quyền lợi của hai nuớc trong vùng Á Châu, nơi mà Trung hoa với truyền thống coi như của riêng mình, sẽ không tránh khỏi sóng gío cho dù có tuôn ra bao lời hoa mỹ chúc tụng nhau.