|
Michael Do Quê Hương
|
||||
|
|
||||
|
|
Chút Tâm T́nh về Hướng Đạo Quảng Trị, Đạo Ái Tử
Đỗ Văn Phúc Làm sao có thể quên được những kỷ niệm đẹp của thời niên thiếu trong sáng và hồn nhiên. Nhưng cũng khó mà nhớ hết từng chi tiết của những biến cố, những con người đă từng gặp gỡ sau gần ba bốn mươi năm theo diễn tŕnh quá thăng trầm của lịch sử; mà trong đó bản thân ta cũng chịu nhiều cuộc đổi đời chua chát và khổ nhục. Tôi vừa viết xong một bài hồi kư dày 7 trang về Quảng Trị cho tờ đặc san Xuân của hội Đồng hương Quảng Trị, th́ Trưởng Nguyễn Trung Thoại từ Canada nhắn nhe tôi viết bài về Hướng Đạo Quảng trị cho Đặc san Quảng Thừa.
Nơi tỉnh lỵ địa đầu hoả tuyến đó
ngày xưa cũng có những đoàn Hướng Đạo với đủ các lưá tuổi: Ấu sinh,
Thiếu sinh, Tráng sinh dưới mái nhà chung của Đạo Ái Tử. Người anh
đầu đàn lúc đó là Trưởng Nguyễn Đức Phúc, dong dỏng cao, hơi gầy, có
dáng dấp của một nhà giáo nhưng luôn tươi cười, cởi mở. Trưởng Phúc
nay đă bước qua tuổi 90, như thế là đại phúc.
Tôi tham gia hướng đạo vào khoảng năm 1960, sau kỳ trại họp bạn Trảng Bom kết thúc. Thiếu đoàn Lam Sơn, nơi tôi hân hoan và vinh dự được mang chiếc khăn quàng màu hồng viền xanh lúc đó dưới sự hướng dẫn của trưởng Nguyễn Xuân Tăng. Đoàn chỉ có hai đội: Hổ và Voi. Một thời gian ngắn sau khi tuyên hứa, tôi làm đội trưởng đội Hổ, đeo tua vai hai màu đen vàng. H́nh như tôi có máu nhà binh sẵn trong người, nên tôi đă điều hành đội có kỹ cương, nghiêm trang và thành thật mà nói, hơi cứng rắn. Suốt tuần lễ cặm cụi sách đèn, chúng tôi những mong chóng đến ngày cuối tuần để khoác lên chiếc áo màu nâu, đeo khăn quàng, cầm chiếc gậy 1.6 mét để đến đạo quán sinh hoạt. Đạo quán là một căn nhà gạch đơn sơ cuối đường Lư Thái Tổ gần trường trung học Nguyễn Hoàng. Bên trong trống trải chỉ có các tranh ảnh sinh hoạt treo trên tường; bên ngoài là một khoảnh đất vừa đủ rộng cho hai thiếu đoàn cùng vui chơi. Trong cái không gian bé nhỏ thân thương này, chúng tôi từ xa lạ đă trở thành bạn chí thiết, cùng học cách thắt các nút dây, sử dụng bản đồ và các dấu hiệu. Chúng tôi cùng nhắc nhở nhau về luật Hướng đạo, những mong sau này lớn lên sẽ trở thành những thanh niên hữu dụng và có tư cách, ḷng tự trọng và nhiệt thành phục vụ xă hội. Những ngày đó, tâm hồn chúng tôi hồn nhiên, thơ thới, như những trang giấy trắng tinh mà sinh hoạt Hướng đạo đă từng ngày đă vẽ lên những h́nh ảnh tươi sáng, thắp cho chúng tôi ngọn đuốc soi đường đi vào một tương lai, trên đôi chân vững chắc và một ḷng tự tin mănh liệt. Chỉ cần ra khỏi thành phố vài cây số, là không biết bao nhiêu địa điểm thích hợp cho những chuyến trại bay, trại dài ngày. Đạp xe về hướng Bắc, chúng tôi đến Ái Tử, nơi dựng nghiệp của Chúa Nguyễn Hoàng. Chúa Nguyễn sau khi nghe lời khuyên của cụ Trạng Tŕnh nhằm tránh sự đố kỵ của chúa Trịnh Kiểm, đă đưa tùy tùng xuôi Nam; vượt qua đèo Ngang “Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân”, dừng chân tại Ái tử và thấy nơi này cảnh sắc xinh tốt, thích hợp cho việc khởi sự một vương nghiệp lâu bền. Trên con đường quốc lộ 1, hai bên là vùng đất thấp tương đối màu mỡ. thỉnh thoảng pha những vùng đất cát. Làng mạc lưa thưa kéo dài cho tới Đông Hà. Dân quê hiền lành, chất phác và chăm chỉ nhưng muôn đời vẫn nghèo v́ đất ít mà lại lắm thiên tai.
Nh́n về hướng đông là dăy Trường Sơn hùng vĩ, nơi con sông Thạch Hăn bắt nguồn chảy qua thành phố đổ nước ra biển Đông tại cửa Việt. Có phải v́ nắng lửa miền Trung cộng với các ngọn gió nóng hừng hực từ Hạ Lào thổi về đă làm cho đá cũng phải toát mồ hôi, nên mới có danh từ Thạch Hăn chăng. Nắng như thế mà người dân quê tôi vẫn đứng vững trên những cánh đồng, đem sức cần lao đổi lấy hạt cơm cho gia đ́nh.
Con đường từ cầu Ga đi lên Tích
Tường, Như Lệ. Đó là đi vào hướng núi rừng, nơi ẩn chứa bao thiêng
liêng huyền bí. Những năm 60, Cộng quân chưa hoạt động, chúng tôi có
nhiều dịp đi trại miền này, học hỏi bao điều kỳ thú từ thiên nhiên.
Đêm trên rừng Trường Sơn nghe tiếng thú rừng gọi nhau, tiếng lá cây
xào xạc. Con trăng rằm treo trên mănh trời xanh, để những tia vàng
xuyên qua khe lá rọi trên tấm tent. Đốt lửa lên, cùng nhau quây quần
nhảy múa bên bếp nồng. Có biết đâu chỉ vài năm sau, có những anh em
trong chúng ta gục ngă trên con đường ṃn này, máu thanh xuân chảy
xuống thấm đất quê hương cho tự do hạnh phúc của đồng bào.
Những ngày tưng bừng nhất của Hướng đạo Ái Tử có lẽ là trong dịp Kiệu Đức Mẹ La vang. Từ khắp các tỉnh thành miền Nam, hàng vạn giáo dân lũ lượt kéo nhau về thánh địa để làm lễ tôn vinh Đức Mẹ Vô Nhiễm. La Vang chỉ cách thành phố chừng 5 cây số về hướng Đông Nam. Nhà thờ La Vang được tôn phong Vương Cung Thánh Đường thời Giáo Hoàng Gioan do những phép lạ mà Đức Mẹ đă thể hiện. Ngôi thánh đường nguy nga, cổ kính nằm gọn giữa rừng thông già. Vào những năm đầu thập niên 1960, người ta đă xây lên một tổ hợp kiến trúc vĩ đại: tượng Đức Bà Maria bồng Chúa Hài đồng đứng dưới ṿm cây, đoạn đường Thánh giá gồm hàng chục tượng đài trên con đường dẫn vào cổng chính thánh đường, ... rất nhiều kiến trúc khác mà ngày nay chắc đă bị bom đạn phá hủy. Lễ kiệu kéo dài hàng tuần lễ. Trong thời gian chuẩn bị, Hướng đạo Ái Tử dựng một căn nhà sàn trên góc một chiếc ao sâu. Nơi này trong những ngày hội là quán bán giải khát, quà lưu niệm lấy tiền gây quỹ. Bọn thiếu sinh chúng tôi chia nhau đi dựng lều cho đồng bào các nơi xa về.
Dù không là con cái Chúa, anh em chúng tôi cũng tham dự đủ các lễ trong những ngày hội. Chúng tôi làm hàng rào danh dự đón tiếp bà Cố vấn Ngô Đ́nh Nhu, nh́n rơ tận khuôn mặt xinh đẹp và sắc sảo của bà che sau tấm lưới voan màu đen; hoặc đứng nghiêm trang dưới lễ đài trong khi đức Tổng giám mục ban hành Thánh lễ; hoặc đi theo hai bên kiệu Mẹ, ḷng sung sướng tự hào. Thời gian này làm cho chúng tôi trưởng thành lên nhiều.
Những ngày đông dài lê thê, mưa tầm
tă hàng tháng không ngơi, thành phố ch́m vào một màu xám xịt, buồn
ơi là buồn. Nhưng khi ngồi trong căn pḥng êm ấm tưởng đến các em bé
lang thang co rúm trong tấm áo mỏng manh, đi khắp các con đường nhầy
nhụa bán bánh ḿ trong đêm. Tôi nẩy sinh sáng kiến cho đội ḿnh đi
bán bánh ḿ vài đêm, vừa kiếm tiền cho đội vừa học bài học thực tế
của lao động để biết cảm thông sâu sắc với các em bé nghèo. Tôi
không báo cho các trưởng biết ư định của ḿnh. Đi rao bán quanh co
một hồi đến gần nửa đêm, chúng tôi gơ cửa nhà Đạo trưởng Nguyễn Đức
Phúc. Anh đă vô cùng sửng sốt khi thấy các em Hướng đạo của ḿnh vai
đeo túi bánh ḿ, đầu đội nón lá xụp xuống che hết nửa mặt, và cái
miệng... cái miệng cố rao lên cho lớn “Ḿ ́́ ... nóng ḍn đ â y y
y..” Dĩ nhiên chúng tôi không tài nào bán hết bánh ḿ, phải đem trả lại cho chủ ḷ. Nhưng ngược lại, chúng tôi thâm hiểu được nỗi cơ cực của các em bé đáng thương, đi lầm lủi trong đêm dài mà khó mong kiếm đủ chút tiền mọn. Ngày ấy, các thành phố nhỏ (h́nh như ngay cả Huế) cũng chưa có xe cứu hoả. Mỗi lần cháy nhà, chỉ mong bà con hàng xóm góp vào một tay: kẻ dội nước , người chuyển đồ, bồng bế các em bé, người già... Dù đang làm bất cứ việc ǵ, mỗi lần nghe có lửa cháy, nh́n thấy khói bốc lên từ những căn nhà, anh em chúng tôi không hẹn trước, đều nhanh chóng chạy đến. Dĩ nhiên là không quên khoác vội chiếc áo Hướng đạo. Phải cho đồng bào biết có Hướng đạo đến cứu nạn đây, lấy điểm về cho phong trào chứ (và dĩ nhiên cho cả bản thân nữa!) Và cũng dĩ nhiên (lại dĩ nhiên) các chú Hướng đạo là can đảm nhất, tháo vát nhất, dám xông vào ngọn lửa đang hừng hực đe doạ để trị cho nó phải dừng lại, biết cách bảo vệ tài sản cho đồng bào, và cũng biết cách săn sóc vết thương cho người bị nạn.
Những năm đầu thập niên 60, Quảng
trị hưởng cảnh thanh b́nh hoan lạc. Hướng đạo có nhiều hoạt động
hứng thú và tương đối phát triển. Thị trấn Đông Hà cách đó 14 cây số
về hướng Bắc cũng thành lập một thiếu đoàn mà tôi không nhớ tên. Đa
số hướng đạo sinh là học sinh các trường trung và tiểu học. Việc sắm
sửa trang phục cho các con cái để đi hướng đạo không tốn kém bao
nhiêu cho các bậc cha mẹ. Những ngày đi trại, chúng tôi mang theo
gạo và chỉ góp tiền đi chợ mua thức ăn. Bữa ăn thường là trứng vịt
chiên, canh rau; tối có thêm nồi chè đậu. Nấu nướng cách ǵ ăn cũng
rất ngon miệng, v́ ngoài cái đói sau một buổi sinh hoạt năng động
c̣n có niềm vui tập thể. Lều th́ ghép hai tấm tent nhà binh làm mái,
thêm một tấm che sau, một tấm che trước, đủ chỗ chen chúc 5, 6 mạng.
Gặp ngày mưa th́ ghép thêm một tấm làm nền. Chúng tôi biết dùng báo
để lót lưng tránh hơi ẩm của đất xông lên. Những điều học hỏi từ
sinh hoạt Hướng đạo đă giúp chúng tôi rất nhiều sau này khi vào quân
ngũ, nhất là các bạn phải ra chiến trường dăi nắng dầm mưa.
Từ những năm 1965 về sau, chiến cuộc gia tăng mức độ đến nỗi các khu quanh thị xă đă trở thành các điểm nóng. Làng mạc xung quanh đă trở thành chiến trường, th́ Hướng đạo không c̣n đất để hoạt động thoải mái nữa. Tôi v́ việc học hành phải vào Huế, đă gia nhập Tráng đoàn Bạch Mă thuộc Đạo Thừa Thiên từ năm 1963, ít có dịp về gặp lại anh em cũ. Lúc đó trưởng Viễn Bổn đă thành lập Tráng đoàn tại Quảng Trị (cấp Kha đoàn đă bị băi bỏ). Trưởng Bổn làm hoạ sĩ vẽ đồ thị tại ty Công chánh, là một thanh niên độc thân cao lớn, vui vẻ bộc trực. Tôi nhớ trưởng ở trong căn pḥng phía sau dă nhà hành chánh của ty, trưởng có chiếc xe đạp thể thao rất chiến. Hàng ngày trưởng đem các bản vẽ trên giấy mờ, đặt lên trên những tờ giấy thuốc màu nâu nhạt, cho vào khung để dưới ánh sáng mặt trời làm photocopy. Chúng tôi rất thích quan sát công việc của trưởng, say sưa hàng giờ và khâm phục lắm. Ngày nay nghề của trưởng bị các máy HP, Xerox cạnh tranh mất rồi, nên trưởng ở nhà tại Garden Grove đuổi gà cho vợ. (Đuà chút cho vui, đừng giận em nghe trưởng) Tôi viết bài này kính tặng trưởng Nguyễn Đức Phúc, mừng trưởng bước vào tuổi Thượng, Thượng Thọ, mong các anh em đoàn viên “Lam Sơn vừng non cao ngất khí thiêng” ngày xưa đọc đến và t́m lại được nhau. V́ Hướng đạo một ngày là Hướng đạo trọn đời, v́ t́nh Hướng đạo có khác chi t́nh anh em ruột thịt, anh em Quảng Thừa sẽ nhận ra người đồng đội từng mang bên vai phải những băng chữ Đạo Ái Tử và Đạo Thừa Thiên cùng phù hiệu có in h́nh chùa Linh Mụ. Các bạn Quảng Thừa ơi, biết ngày nào chúng ta về lại quê hương thăm lại La Vang, Sắc Tứ, đồi Vọng Cảnh, núi Bạch Mă... Những nơi mà bước chân chúng ta từng in vết trong những ngày trại sôi nổi đầy thân ái? Biết đến bao giờ chúng ta trở lại cổ thành, đặt một bó hoa lên nền đổ nát để tưởng niệm hàng ngàn anh hùng quân dân miền Nam đă ngă xuống cho tự do, mà trong đó có không ít anh em Hướng Đạo chúng ta. Quảng Trị ơi, từng tất đất đều đẫm máu đồng bào chiến sĩ, xin khí thiêng núi Mai sông Hăn hăy tích tụ lại trong từng chồi non để có một ngày sẽ vươn mầm sống tái dựng quê hương. |
|||
|
|
||||
