Trang Nhà Đỗ Văn Phúc

           Michael Do

Ảnh bên: Bài đăng trên trang Văn Học Nghệ Thuật của

nhật báo Người Việt tại California

ra ngày Chủ Nhật 19 tháng 3, 2006

Đọc

Đi Lấy Chồng Xa

tạp ghi của Huy Phương

Đỗ Văn Phúc

Nhà văn viết truyện có thể dựng lên một câu chuyện hoàn toàn hư cấu hay dựa trên một chuyện thực mà thêm những tình tiết, nhân vật hư cấu để cho người đọc say mê theo dõi. Người viết báo thì có cả hàng trăm, hàng nghìn chuyện xảy ra hàng ngày quanh ta để lựa chọn, viết lại một cách trung thực như người chụp lại sự việc qua một tấm ảnh, dĩ nhiên có khác nhau về góc độ nhìn. Chuyện đăng tải trên báo chí, có bao nhiêu phần trăm những chuyện đó trở thành mối bận tâm làm cho chúng ta ray rứt ngày đêm? Người viết tin tức chỉ nêu ra sự kiện một cách trung thực như nó đã xảy ra, nhưng người viết tạp ghi biết chọn lọc tình tiết để dẫn dắt người đọc đi vào những điểm đáng nói đến, để so sánh, trình bày với mục đích tác động đến tâm lý người đọc, ít nhiều góp phần thay đổi cách nhìn, lối sống chúng ta.

Huy Phuơng là một bút hiệu rất quen thuộc. Ông tên thật là Lê Nghiêm Kính, nhà giáo động viên vào khoá 16 Thủ Đức. Từng là Biên tập viên báo chí và đài phát thanh Quân đội, Tổng thư ký toà soạn Nguyệt san Chiến Sĩ Cộng Hoà và tạp chí Tiền Phong, Trưởng phòng Tâm Lý Chiến và Chính Huấn tại TTHL Quang Trung. Sau 1975, bị 7 năm tù cải tạo; hiện định cư tại Orange County, California. Ông cộng tác với nhiều báo, tạp chí ở hải ngoại. Ông viết thường xuyên phần Tạp Ghi cho nhật báo Người Việt tại California. Sách đã xuất bản: Mắt Đêm Dài (thơ), Mây Trắng Đồn Xa (truyện ngắn), Nước Mỹ Lạnh Lùng (tạp ghi), Đi Lấy Chồng Xa (tạp ghi).

Huy Phương đã mở đầu tập sách Đi Lấy Chồng Xa bằng câu chuyện cùng tên để nói lên một vấn nạn thương tâm của phụ nữ Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Không những ông đã nêu ra được những thảm cảnh xảy ra do sự nghèo đói, đua đòi. Nhưng tôi hiểu điều ông muốn nói lên là sự đổ vỡ của đạo đức, tình cảm gia đình. Chưa có giai đoạn nào, hoàn cảnh nào trong lịch sử Việt Nam - và có lẽ trên khắp hoàn vũ - có những người mẹ dễ dàng đem con mình bán cho ngoại nhân để kiếm tiền. Họ dư biết tương lai u ám của thân phận người phụ nữ chân yếu tay mềm nơi đất khách nhưng "hoan hỉ" chấp nhận, đến nỗi Huy Phương phải thốt lên một câu cay đắng xé lòng: "Ngày xưa, nuôi được con heo nái đẻ con, lúc bán đàn heo con đi, mẹ cầm xấp bạc trong tay mà thở dài. Bây giờ bán chị đi, lòng mẹ có buồn nghìn lần hơn thế không?" (trang 16)

Huy Phương đã viết rất nhiều, trong 58 câu chuyện nhỏ, đa số chỉ dài chưa đầy 4 trang giấy, với đủ các đề tài: từ những nỗi đau bên quê nhà như tin về bão lụt, buôn bán phụ nữ Việt Nam, sự thay đổi trong đời sống xã hội Việt Nam ngày nay (dĩ nhiên theo chiều hướng đi xuống trầm trọng); cho đến những chuyện nhỏ trong sinh hoạt cộng đồng người Việt tha hương như sự lạm dụng tiền an sinh xã hội, tranh chấp, đua đòi, hoạt đầu chính trị, vân vân.

Cái nhìn của Huy Phương đối với những sự kiện xảy bên quê nhà qua lăng kính của một người Việt yêu nước, ưu tư về vận mệnh dân tộc. Ông đau nỗi đau chung của đồng bào. "Nghèo đói, oan khiên, lại lũ lụt, sao số phận của mảnh đất cằn cổi quê hương tôi lạ có nhiều cay đắng đến thế?" (trang 18).

Những tệ nạn bên quê nhà được Huy Phương nói đến trong các bài Đại Hán, Đại Gian (chuyện Việt Cộng bán đất quê hương cho Tàu Cộng), Miếng Ăn (sự tham ăn của cán bộ Việt Cộng, "ăn như chưa bao giờ được ăn, nhìn cán bộ ta ăn mà thấy xấu hổ" (lời nhà văn trong nước Dương Thu Hương)), Những Điều Không Có Thật (Việc thổi phồng, bịa đặt của Việt Cộng trong tuyên truyền lừa bịp), Văn Hoá Thập Cẩm (Sự suy vi văn hoá dân tộc ở Việt Nam ngày nay), Chung Cư Việt Kiều (một mưu mô làm tièn, khuyến dụ những Việt Kiều nhẹ dạ và bọn Việt gian về nước hưởng thụ).

Một phần ba cuốn sách nói về đời sống người Việt tại Hoa Kỳ: về tuổi già (Tình Già, Nỗi Đau Tuổi Già, Về Hưu Làm Gì, Mẹ và Nursing Home); sự tương khắc giữa các thế hệ, giai tầng xã hội (Bữa Cơm Gia Đình, Tuổi Thơ Đã Khác, Con Neo), thành công và thất bại, chạy đua với đời sống, văn minh kỹ thuật mới (Chiếc Còng Điện Tử, Alzheimer Đâu, Có Thứ Lạ Đời, Chuyện Chó Mèo, Hồ Thành Việt...). cùng những thới hư tật xấu cxủa nhiều thành phần trong cộng đồng hải ngoại (Còn Mong Nỗi Gì, Xin Hãy Yêu Nước Mỹ...); ngoài ra ông cũng không quên những câu chuyện nhỏ trong cuộc sống hàng ngày có mặt những người ngoại quốc như trong các chuyện Người Mễ Bán Hoa Bên Đường, Một Người Mỹ Tốt Bụng. Có lẽ cay đắng, tệ hại và buốn lòng nhật là chuyện tranh chấp đố kỵ giữa những đồng hương qua chuyện Giỏ Cua Cộng Đồng.

Là một người lính, nhất là một chiến sĩ Chiến Tranh Chính Trị, từng làm biên tập các tờ báo của Quân đội, Huy Phương đã dành một phấn trong sách để nói đến số phận chiến hữu của mình sau chiến tranh. Sự "đổi đời" ở Việt Nam cũng theo chân người di tản, HO qua tận đất Mỹ và tạo nên nhiều cảnh éo le mà một vị cựu Đại tá đã thốt lên: "thà chết còn sướng hơn" là đi làm việc cho một người lính cũ nay đã thành công về tài chánh tại Mỹ. Có lẽ nhờ cuộc đổi đời bể dâu mà những người lính cấp nhỏ được nhìn thấy thực bản chất của các quan tướng từng hùng hổ bệ vệ ngày xưa. Cũng như nhà báo An Pha đã vạch ra trong loạt bài "Nói Với Niên Trưởng" đăng trên nhật báo Người Việt về tư cách các đàn anh khi còn ở trong các trại tù Cộng sản; Huy Phương đã nhắc đến những tác phong quan liệu, vô nhân tính của vài cấp chỉ huy khi còn tại chức dù miệng vẫn hô hào "Huynh đệ Chi binh" khi một ông Tướng Chỉ Huy Trường Bộ Binh Thủ Đức cầm trong tay ly rượu whisky óng ánh vàng đứng bên chiếc xe Huê Kỳ lộng lẫy tại cổng số 7, đón cái chết của bảy Sinh viên Sĩ quan và hai huấn luyện viên vũ khí khóa16 Thủ Đức, tử nạn trong khi huấn luyện. Huy Phương đã bất nhẫn than rằng: "Những ngày đó chúng tôi và bạn bè chưa biết sẽ phải chết vì những viên tướng như thế kia, và đó chỉ mới là ấn tương sơ khởi ở một nơi gọi là quân trường, chưa phải là ngoài đơn vị tác chiến."

Nếu Huy Phương biết đến chuyện một tướng Sư đoàn đang ôm gái nhảy đầm ở thành phố khi cả một trung đoàn tan hàng, thương vong hàng trăm nhân mạng, hay một ông Đại tá đã ném những tiểu đoàn quân vào sâu trong vùng địch, xa ngoài tầm yểm trợ của pháo binh vì lý do ông chưa hề đi chiến đấu ở các cấp thấp cho đến ngày ông được bổ nhiệm làm Trung đoàn trưởng Bộ Binh; thì hẳn Huy Phương phải viết hết một chương về những chuyện đau lòng này.

Chúng ta đã thất bại trong cuộc chiến, mà từ ba mươi năm qua, hầu như chúng ta đều đổ lỗi cho ngoại nhân, cho thế cuộc; ít ai chịu nhận định một cách khách quan rằng chỉ có một số ít sĩ quan cấp tướng của chúng ta là có tài, có đức. Quân hùng mà không có tướng mạnh thì dù ngoại viện hàng tỉ đô la một năm cũng chẳng giúp được gì, có chăng là vào túi các đại quan để họ ôm ra đi theo vợ đẹp con khôn, bỏ mặc thuộc cấp trong những giờ sinh tử của quốc gia. Hàng trăm ngàn nghĩa sĩ để lại xương thịt trên mảnh đất thân yêu, hàng trăm ngàn quân cán chính bị lùa vào các trại tập trung và hàng trăm ngàn khác thương tật lê lết tấm thân tàn trên vỉa hè để tủi nhục kiếm ăn qua ngày. Huy Phương đã không quên những linh hồn oan khuất này trong hai bài Những Linh Hồn Oan Khuất và Nghĩa Trang và Nghĩa Địa. "Nếu lập trai đàn cầu siêu, thì cũng xin quý vị lập cho một cái trai đàn ở Nghĩa trang Quân đội của miền Nam tại Biên Hoà luôn thể..." (trang 128). Ông đã cảnh giác việc Cộng sản, sau hơn ba mươi năm trễ tràng, có thể có ý định chấp thuận cho tu bổ lại Nghĩa Trang Quân Đội như: "một thứ tâm lý trang điểm cho chế độ, cũng như gần đây có những bài bản đang được trang điểm cho chính sách tôn giáo.... Chúng ta đừng có ảo tưởng đối với những danh từ đẹp đẽ, vì 'khúc ruột ngàn dặm' chẳng qua cũng phát xuất từ thành ngữ 'đồng tiền nối kiền khúc ruột' mà thôi." (trang 139)

Qua gần ba trăm trang, với 58 bài viết, Huy Phương đã xử dụng giọng văn vừa châm biếm, vừa chua chát nhưng cũng pha chút dí dỏm để lànm người đọc thích thú theo dõi từng trang. Xuất thân là một nhà giáo, trong chiến tranh khoác chiến bào, Huy Phương đã có đủ kinh nghiệm sống thực tế để làm cho ngòi bút của mình uyển chuyển, trầm tĩnh mang đầy tình nhân bản, xây dựng hơn là chê trách đả phá. Ông đặt ra vấn đề và nhiều lần đã để dành câu trả lời cho độc giả. Về việc người Việt mê phim bộ Trung Hoa, sau khi đã đưa ra nhũng con số, những tác hại, Huy Phương đã hỏi :"Phim Tàu có giúp ích gì thêm kiến thức cho người Việt hải ngoại không? Bỏ tiền ra để đi thuê phim Tàu có phí tiền không? Mỗi ngày bỏ ra một vài tiếng để xem phim Tàu có vô bổ không?" (trang 248)

Hoặc khi nói về thảm cảnh người Việt bán thân làm nô lệ tại nước ngoài, ông viết những câu não ruột: "Tất cả đều vì đồng tiền, mang một giấc mơ đơn giản là chịu khổ, đày đọa tấm thân để mong có chút tiền dành dụm giúp gia đình đang đói khổ ở quê nhà. Những người đi bán sức người khắp năm châu đã trở lại, những người vợ chung ở Trung Quốc đã trốn về, những đứa trẻ bán mình đã tuyệt vọng... Nhưng vì sao con người Việt Nam vẫn nối tiếp nhau để tìm cách rời bỏ quê hương để ra đi? Để bán sức trâu ngựa, để làm vợ thuê, để bán thân... Trời cao đất rộng, con người Việt Nam khốn khổ, cay đắng biết kêu ai?" (trang 242)

Xếp trang sách chót của tập tạp ghi Đi Lấy Chồng Xa, lòng tôi pha trộn những cảm giác bâng khuâng, xúc cảm và thầm cảm ơn nhà văn Huy Phương đã nói lên giùm rất nhiều điều mà tôi vẫn ấm ức muốn viết ra nhưng không có khả năng làm sống động trên các trang giấy. Trong những điều mỉa mai, bỡn cợt có một giọt nước mắt xót xa, cay đắng

Ít nhất, mỗi người trong chúng ta có thể thấy một phần đời và suy nghĩ của mình qua các trang sách.

Đỗ Văn Phúc

Austin 6 tháng 3, 2006.

Quý vị muốn mua sách, xin gửi chi phiếu $15.00 về Lê Phương, P.O. Box 1954, Garden Grove, CA 92842